این نوشتار ترجمه بخشی از جزوه Jump Master Reference Manual منتشر شده توسط Canadian Sport Parachuting Association میباشد .
ارزیابی و کنترل استرس در هنرجویان
تقریبا تمام هنرجویان و اکثر ورزشکاران سقوط آزاد در طی پرشهای خود مواجه با سطحی از استرس و نگرانی هستند .
مورد و میزان استرس در بین افراد بسته به تجربه و سطح عملکرد آنان متفاوت است .
معمولا چتربازان باتجربه در مورد چگونگی عملکرد خودشان و مربیان در مورد عملکرد هنرجویان تحت تعلیم دچار نگرانی و استرس هستند .
هنرجویی که با دستور و علامت مربی خود آماده پرش میشود و چترباز باتجربه ای که به قصد انجام یک پرش ۸ نفره ( 8Way ) سوار وسیله پروازی میشود و یا مربی که هنرجوی خود را برای پرش اول اماده میکند هر کدام با درجه متفاوت و قابل توجهی از استرس مواجه هستند .
هنرجو نگران بروز مشکل در عملکرد و میزان آسیب احتمالی و چترباز باتجربه نگران احتمال عدم نمایش مطلوب در طی پرش میباشد .
چرا این میزان نگرانی برای این دو گروه از پرش کنندگان تا به این اندازه متفاوت است ؟
چترباز باتجربه در طی پرشهای خود چه چیزی را بدست آورده که نگرانیهای معمول هنرجویان در آنها وجود ندارد ؟
جواب : آنها آموزش دیده و باتجربه هستند !!!
بقدری آموزش دیده اند که مطمئن هستند در صورت بروز مشکل در هر مرحله ای برای آن راه حلی پیدا می کنند و آنقدر باتجربه اند که استرس را به هیجان ، لذت و انگیزه برای عملکرد بهتر تبدیل کنند .
مربی سقوط آزاد میبایست این هنر و توانائی را داشته باشد که علاوه بر کنترل وضعیت خود با زیر نظر داشتن و ارزیابی سطح استرس هنرجویان تشخیص دهد که این میزان از استرس چه تأثیری میتواند بر عملکرد فردی هنرجو داشته باشد و با روشهای گوناگون به کاهش آن کمک کرده و در بهترین حالت ان را به اشتیاق و لذت از پرش تبدیل کند .
آموزش کامل ، ایجاد شناخت جامع از وسایل و تجهیزات و چگونگی عملکرد آنها و همچنین ارائه یک تصویر واضح و واقعی از لذت و هیجان پرش برای هنرجویان میتواند به کاهش استرس آنها کمک زیادی نماید .
منشأ و خاستگاه استرس :
به عنوان تعریف استرس را یک فشار یا تنش فکری ، ذهنی و یا عاطفی که میتواند بر عملکرد تأثیر بگذارد میشناسیم .
این تنش فکری میتواند عوامل و دلایل مختلف و متنوعی داشته باشد بیماری ، مشکلات خانوادگی ، تنش های مالی ، اعتیاد ، شکست عاطفی ، مهاجرت ، نقص عضو ، قرار داشتن در موقعیتهای جدید و ناشناخته و... تنها بخشی از عوامل بروز این وضعیت برای افراد میباشند .
میزان کم و کنترل شده استرس میتواند باعث بروز افزایش تحرک و انگیزه باشد که به آن استرس مفید و یا مثبت میگویند .
توجه داشته باشید که میزان اثرگذاری استرس در موقعیتهای یکسان ولی برافراد گوناگون میتواند به میزان عجیبی متفاوت باشد .
رشته مورد علاقه ما ( چتربازی سقوط آزاد ) طبق مطالعات صورت گرفته یک عامل قوی استرس زا میباشد که سریعا و با شدت زیاد عکس العملهای ذهنی و فیزیولوژیکی را برمی انگیزد و هنرجویان این رشته و بالاخص در طی انجام اولین پرشها بدلیل قرارگیری در محیط جدید و ناشناخته ، وجود سوال و ابهام در چگونگی عملکرد ، احساس عدم کنترل بر انجام فعالیت ( پرش ) و همچنین عدم اطمینان از کارکرد صحیح وسائل و تجهیزات سریعآ تحت تاثیر استرس و نگرانی قرارمیگیرند .
برخی از افکار و سؤالات رایج و استرس زا در بین هنرجویان عبارتند از :
- آیا چتر من باز میشود ؟
- آیا زنده خواهم ماند ؟!
- آیا دچار مصدومیت خواهم شد ؟
- به چه میزان احتمال آسیب برای من وجود دارد ؟
- در صورت بروز حادثه شدت آسیب دیدگی برای من چقدر خواهد بود ؟
- اگر چترم دچار مشکل شد چه اتفاقی میافتد و چه کاری میباست انجام دهم ؟
- آیا قادر به کنترل و هدایت چتر خواهم بود ؟
- آیا قادر به دسترسی به فرامین چتر و کنترل آن خواهم بود ؟
و فراوان سؤالات دیگری که هنرجویان با آن مواجه میشوند !
چنانچه این سؤالات ، افکار و نقاط تاریک و مبهم در طی روند آموزش و تا قبل از پرشها بی پاسخ بماند و برای هنرجو شفاف و روشن نگردد باعث بروز اضطراب و استرس شدید برای وی میگردد .
شناخت علائم و نشانه های استرس در هنرجویان :
بعنوان مربی زمانیکه با هنرجویان سروکار دارید احتمال اینکه ایشان را در موقعیتهای پراسترس و تحت فشار ( ترس ) مشاهده کنید بسیار زیاد میباشد .
برای تشخیص این موقعیتها میبایست علائم و نشانه های آنرا بشناسید و از آن آگاه باشید .
علائم و نشانه هائي مانند :
- عرق کردن غیرمعمول و یا وجود قطره های عرق بر روی صورت و یا کف دستها
- تنفس سریع و یا بروز اشکال و اختلال در تنفس
- تغییر رنگ پوست و یا رنگ پریدگی
- سکوت غیرمعمول و یا صحبت کردن مداوم و بیش از حد
- طرح سوالات نامربوط
- چشمان براق و یا بروز خیرگی
- افت توان جسمی و یا عدم کنترل بروی اعضای بدن
- بروز رنگ پریدگی و سفیدی بروی نوک انگشتان
- بروز لرزش و انقباض عضلات
- بروز واکنشهای غیرلازم و بیش از حد
- عدم توجه و آگاهی نسبت به دستورات و راهنمایی مربی
- احساس ضعف و بروز حالت تهوع
- بروز تغییر در رفتار معمول بخصوص در هنگام باز شدن در و آماده شدن برای انجام پرش
به محض مشاهده این علائم و یا هر علامت دیگری که نشان دهنده وجود هر سطحی از اضطراب در هنرجوی شما میباشد اولین واکنش شما میبایست آرام کردن ، مدیریت و کاهش سطح استرس در وی باشد .
اگر به هر دلیلی موفق به کم کردن سطح اضطراب نشدید و تشخیص دادید که این میزان استرس بر عملکرد هنرجو و سایر نفرات تأثیرگذار خواهد بود میبایست پرش وی را کنسل نمایید .
در زمانیکه این سطح از استرس مهار نشده بر عملکرد هنرجو قبل از پرش اثرگذار باشد به نحوی که نشانه های گفتار نامفهوم و عدم هماهنگی فیزیکی مشهود باشد ، تصور کنید که در صورت انجام پرش و بروز احتمالی هرگونه انحراف و یا مشکل در عملکرد چگونه میتواند به مقابله با آن اقدام نماید ، بنابراین به هیچ عنوان اجازه ندهید که هنرجو در این شرایط پرش انجام دهد .
کمک به هنرجویان برای مدیریت استرس
استرس جنبه مثبت خود را نیز دارد .
ما بدون وجود میزان مؤثر و یا مفیدی از استرس در مواجهه ، ارزیابی و واکنش نسبت به موقعیتها , ضعیف و آهسته عمل خواهیم کرد و فاقد حس برانگیختگی لازم برای مقابله با موقعیتها خواهیم بود .
آرامش و آسودگی ( Tranquility ) بیش از حد لازم , فرایند تفکر و مدت زمان واکنش را بسیار کند و زمانبر میکند و چنانچه این سطح از آرامش و آسودگی خیلی بالا باشد قدرت تصمیم گیری و عملکرد غیرممکن شده و فرد به اصطلاح دچار انفعال ( Passivity ) و یا فلج عملکردی (Freeze) میگردد .
برخی از عواملی که به بروز و ایجاد سطح مفیدی از برانگیختگی در هنرجو در طی عملکرد و دوره آموزشی کمک میکند عبارتند از :
- اعتماد به نفس :
هنرجو میبایست به آموزشهای فرا گرفته و همچنین تواناییهای خود در مقابله با موقعیتها و احتمالات اطمینان داشته باشد .
- داشتن الگو (Role Model) :
به عنوان مربی شما الگوی هنرجو هستید و میبایست همیشه دارای آرامش بوده و بروی عملکرد و رفتار و عکس العمل خود کنترل کامل داشته باشید .
داشتن الگوی رفتاری متناسب و منطقی به هنرجویان کمک میکند تا استرس خود را کاهش دهند .
به عنوان مربی همیشه برای انجام پرش اشتیاق نشان دهید .
شما به عنوان یک الگو برای هنرجوی خود نمیتوانید رفتارهای نگران کننده و استرس زا از خود به نمایش بگذارید و یا پرش را به عنوان یک وظیفه از سر اجبار و کسل کننده انجام دهید ولی از هنرجوی خود بخواهید که با آرامش و اعتماد به نفس آنرا به عنوان یک فعالیت سرگرم کننده و لذت بخش انجام دهد .
-آموزش :
ارائه آموزش جامع و با کیفیت امکان بروز ترس و استرس ناشی از نادانسته ها و نا شناخته ها را برای هنرجویان از بین میبرد و فضای مناسبی برای عملکرد مطلوب آنها بوجود میآورد .
-تمرکز :
کوتاه و ساده ارائه کردن موارد آموزشی و تأکید بروی موارد حیاتی و ایمنی مهم و همچنین شبیه سازی موقعیتها با استفاده از وسایل کمک آموزشی کمک زیادی برای افزایش تمرکز بروی این موارد میکند .
-بازخورد :
در طی روند آموزش و در بررسیهای دوره ای و زمانی اطمینان حاصل کنید که هنرجو احساس و باور بر افزایش دانش و آگاهی خود دارد .
هنرجو میبایست یادگیری موارد جدید و کسب دانش مورد نیاز برای عملکرد صحیح را کاملاً احساس کند .
به جهت سنجش میتوانید با پیش کشیدن مباحث آموزشی و ایمنی و مشارکت دادن هنرجویان در این مباحث و با تأیید نظرات صحیح ایشان به افزایش این حس کمک کنید ( با تشویق اشتباه نشود ، تأیید نظرات با تشویق متفاوت میباشد)
- حافظه عضلانی (Muscle Memory) یا ملکه ذهن شدن :
اطمینان پیدا کنید که عکس العمل های هنرجو نسبت به موقعیتهای اضطراری ، آگاهانه ، با تمرکز و بدون نیاز به صرف زمان غیرضروری میباشد .
این مهارت و ویژگی با آموزش ، تمرین و تکرار حاصل میشود .
در مدلهای آموزشی تکرار تمرینات حتی تا ۲۵ بار در صورت نیاز و همچنین انجام تمرین با چشم بسته توصیه شده است
کاهش سطح استرس در هنرجویان
سطح و میزان استرس را میتوانید با آگاهی و کنترل شرایط برای هنرجویان کاهش دهید .
به عنوان مربی میبایست :
- بدانید که هنرجو چرا و با چه انگیزه ای در دوره آموزشی شرکت کرده است .
- محیط و شرایط پرانرژی و مثبت برای هنرجو فراهم کنید .
- گفتگو و رابطه مثبت و دوستانه با هنرجوی خود داشته باشید .
- در هر جلسه تمرینی اهداف واقعی و در دسترس آموزشی برای هنرجویان تعیین کنید .
- از عملکرد صحیح و مناسب وسایل و تجهیزات هنرجو اطمینان حاصل کنید و شرایطی را ایجاد کنید که هنرجو نیز این شرایط را تجربه کند .
- در طی دوره آموزش به طور منظم وقتهای استراحت کوتاه در نظر بگیرید
- مطمئن باشید که هنرجویان در طی دوره آموزش و انجام پرشها تغذیه مناسب داشته و آب کافی به بدنشان رسیده باشد .
بخصوص در طی انجام پرشهای اول از تکنیکها یا مهارتهای کاهش سطح استرس برای هنرجویان استفاده کنید ، بطور مثال از هنرجو بخواهید :
- از مهارتهای تمرکز ذهنی استفاده کند .
- در مورد کارهایی که اخیراً انجام داده و برایش آرامبخش و لذت بخش بوده صحبت کرده ، فکر کند و آنها را در ذهنش مرور کند .
- تکنیک تنفس عمیق را انجام دهد ( از بینی نفس عمیق بکشد و از دهان خود بازدم انجام دهد ، حداقل ۳ بار )
- از مهارت فشار انگشت شصت بروی کف دست و یا یک به یک در کف دست گرفتن انگشتان و فشار هر یک به مدت ۵ ثانیه استفاده کند .
-این تکنیکهای ساده میتواند شرایط را برای نفر پرنده متفاوت کند و علاوه بر بهبود عملکرد، پرش را نیز برای وی لذتبخش تر کند .
در ادامه برخی از راهکارهای دیگر نیز ذکر میگردد که میتوان آنها را استفاده کرد :
- پرت کردن حواس (Distraction)
هنرجویان به طور معمول در طی انجام پرشهای اول خود بروی نکات منفی تمرکز میکنند و این افکار باعث ایجاد تنش برای آنها میشود .
پرت کردن حواس هنرجو کمک میکند که تا از این افکار منفی دور شود .
ذهن هنرجو را از پرش و حواشی آن دور کنید . این کار را میتوانید با پیش کشیدن گفتگوهای معمولی و غیرمرتبط با پرش و یا در مورد اتفاقات یا رویدادهای مثبت و مورد علاقه هنرجو انجام دهید .
با دور کردن ذهن هنرجو از موقعیتی که در آن قرار دارد میتوانید میزان استرس و یا تنش را از وی دور کنید .
به عنوان مثال :
رو دررو و کاملاً نزدیک با هنرجو گفتگو کنید ، تأکید میشود که گفتگو کنید یعنی نباید فقط شما صحبت کنید بلکه هنرجو نیز میبایست صحبت کند و در طی گفتگو به دقت به صحبتهای وی گوش کنید .
در مورد علائق و یا مواردی که هنرجو از آنها لذت میبرد گفتگو کنید .
از جملات طنزآمیز ولی مؤدبانه و مثبت استفاده کنید .
- سبک و عملکرد مربی (Mannerism)
سبک ، عملکرد و رفتار مربی در طی انجام پرش میتواند به ایجاد و یا کاهش استرس هنرجو کمک کند .
کوچکترین رفتار و حرکات مربی مانند لبخند زدن ، کنترل وسایل و تجهیزات حتی به میزان جزئی ، بعنوان مثال کنترل بند کلاه ایمنی ، آگاه بودن از انگیزه هنرجو برای پرش و صحبت کردن درباره آن ، بر زبان آوردن چند کلمه کوتاه به جهت تشویق و یا ایجاد انگیزه و هر عمل دیگری که باعث شود هنرجو احساس کند که شما به عنوان مربی نظارت و تمرکز بروی عملکرد وی دارید و این عملکرد برای شما مهم است .
رعایت مواردی از این دست موجب میگردد که هنرجو با اعتماد به نفس بیشتر و استرس کمتر پرش خود را انجام دهد .
خود مربی نیز باید کاملاً با اعتماد به نفس عمل کند و در نظر هنرجو مسلط نشان داده شود .
هنرجو نمیبایست احساس کند که شما عصبی ، پریشان و یا بدون تمرکز هستید چون با مشاهده این وضعیت سریعاً به دنبال عواملی میگردد که باعث استرس و یا عصبی بودن شما شده و این موضوع باعث انتقال استرس به وی میشود .
دست دادن ، ضربه به شانه و هرگونه تماس فیزیکی به منظور تشویق و ایجاد انگیزه به شرطی که با توجه و حساسیت نسبت به فرهنگ ، جنسیت و... انجام گیرد میتواند مفید باشد .
هنرجوی دارای آرامش میتواند بهترین عملکرد خود را ارائه دهد و هنرجوی دارای استرس و ترس نمیتواند از تواناییهای خود استفاده کنند .
شما به عنوان مربی میبایست به هنرجوی خود کمک کنید که با داشتن آرامش بیشتر، بهترین عملکرد خود را ارائه دهد .
علاوه بر مباحث بالا برخی دیگر از راهکارها وجود دارد که به کاهش استرس هنرجو کمک میکند :
- در طی روند آموزش و قبل از انجام پرشها استفاده از وسایل کمک آموزشی موجود و همچنین ارائه عکس ، فیلم و نمودار میتواند تصویر واضح و مشخصی از آنچه میخواهید که هنرجو انجام دهد ارائه دهد و در طول پرش واقعی هنرجو با آگاهی از مراحل عملکرد میتواند با استرس کمتر بهترین عملکرد را ارائه دهد .
- با هنرجو همدلی و همراهی نشان دهید
- هنر جو را با کنترل و بررسی تجهیزات قبل از سوار شدن به وسیله پروازی و قبل از انجام پرش مطمئن کنید که همه چیز مرتب و تحت کنترل و نظارت است و موردی برای نگرانی وجود ندارد ( کنترل و بررسی چند باره و بیش از اندازه نتیجه معکوس دارد و میتواند باعث افزایش نگرانی شود )
- شرایطی ایجاد کنید که هنرجو در آن احساس واقعی آرامش داشته باشد
- در طی آماده شدن ، پوشیدن وسایل و تجهیزات ، سوار شدن به وسیله پروازی و درون وسیله پروازی همیشه در نزدیکی و دسترس هنرجو باشید
- به هنرجو آموزش دهید که در طی پرواز به طور ذهنی مراحل پرش و عملکرد را مرور کند ( Mental Rehearsal )
- تا جایی که امکان دارد برنامه ، عملکرد هماهنگ شده و آموزش ارائه شده را دنبال کنید و تغییری در آن ایجاد نکنید ( مگر در مواقع اضطراری )
- نکات مهم و کلیدی را یکبار و قبل از پرش به طور شفاهی با هنرجو مرور کنید (Verbal Rehearsal )
- در طی پرش هنرجو را در جریان رویداد و عملکرد برای انجام یک پرش خوب قرار دهید . ( بعد از انجام پرشهای اول )
تعیین و تشخیص موقعیت محل پرش، سمت و جهت و شدت باد، سمت و مسیر حرکت وسیله پرنده و سرعت آن برخی از این موارد است.
- با محول کردن یک وظیفه (هر چند کوچک) آنها را در مراحل پرش درگیر کنید و اجازه ندهید که در طول پرواز احساس انفعال و عدم مشارکت در پرش را داشته باشند، بروز این احساس باعث میشود که بروی مواردی که احتمالا درست پیش نمیرود تمرکز کنند و این موضوع باعث بروز استرس و ترس در آنها میشود.
- تمام مراحل آمادگی برای پرش را از ابتدا به طور مرتب، قدم به قدم و ترتیب اجرا آموزش دهید و مرور کنید.
مطابق این روش آموزشی هنرجو میتواند مراحل عملکرد خود را کنترل و در طی پرش به طور ذهنی مرور نماید (Mental Rehearsal)
- موارد آموزشی را کوتاه ، ساده ، قابل درک وبه ترتیب ارائه دهید .
با تجزیه و تحلیل توانایی و ظرفیت دریافت آموزش هنرجوی خود میتوانید تشخیص دهید که کدام مهارتها را و به چه ترتیب و اولویت به هنرجو ارائه دهید و اینکه آیا نکات کلیدی ارائه شده با سطح مهارت فعلی آنها همخوانی و هماهنگی دارد .
به عنوانه مثال ، درخواست هدایت وسیله پروازی و تعیین موقعیت پرش (spotting) از هنرجویی که هنوز قادر به کنترل و بررسی چتر خود قبل از انجام پرش نمیباشد ، منطقی نیست .
- به هنرجوی خود کمک کنید که با سطح مناسبی از انرژی ، تلاش و تمرکز خود را بروی انجام پرش قرار دهد.
هنرجوی رنگ پریده و عرق کرده ای که در انتهای وسیله پروازی خود را از دید شما مخفی میکند احتمالاً در سطح پایینی از انرژی و میزان زیادی از استرس قرار دارد و در مقابل هنرجویی که در طی پرواز مرتب در حال حرکت کردن و سروصدا کردن میباشد در سطح بالایی از انرژی و استرس قرار دارد ، این وظیفه شماست که به تنظیم سطح انرژی و استرس هر دو هنرجو کمک کنید و شرایط نرمال و طبیعی را برای پرش آنها فراهم کنید .
- مرتبط کردن پرش با سایر تجربیات و تخصصهای هنرجویان هم میتواند به کاهش سطح استرس آنها کمک نماید .
چنانچه هنرجو بطور مثال سابقه ورزشی و یا مهارت غیر ورزشی داشته باشد شما میتوانید از ایده های مربوط به یادگیری آن مهارتها که توسط خود هنرجو عنوان میشود برای ارتقا سطح آموزش وی استفاده کنید .
این نکته را در نظر داشته باشید که یادگیری و آموزش ورزش چتربازی هیچ تفاوتی با ورزشها و یا مهارتهای دیگر ندارد ، فقط چون علاقه مندان و هنرجویانی که تازه اقدام به فراگیری آن کرده اند کمتر در مورد آن شنیده اند و یا اطلاع دارند برایشان عجیب تر و دشوارتر بنظر میرسد .